DU LỊCH GẮN VỚI CỘNG ĐỒNG DÂN TỘC THIỂU SỐ TẠI SA PA

Thứ hai - 30/05/2016 12:20
Thuật ngữ “du lịch cộng đồng” xuất phát từ hình thức du lịch làng bản khởi nguồn vào những năm 1970, lúc đó khách du lịch thường gọi là chuyến du lịch có sự hỗ trợ của người bản xứ. Khái niệm này đầu tiên do khách du lịch đưa ra khi du khách đi tham quan các làng bản, tìm hiểu phong tục tập quán, cuộc sống hoang dã, lễ hội, khám phá hệ sinh thái, núi non tại những vùng mang tính tự nhiên hoang dã, khi đó họ cần sự hỗ trợ giúp đỡ của người dân bản địa như dẫn đường, cung cấp đồ ăn thức uống… Đây là tiền đề cho phát triển du lịch cộng đồng.

Thuật ngữ “du lịch cộng đồng” xuất phát từ hình thức du lịch làng bản khởi nguồn vào những năm 1970, lúc đó khách du lịch thường gọi là chuyến du lịch có sự hỗ trợ của người bản xứ. Khái niệm này đầu tiên do khách du lịch đưa ra khi du khách đi tham quan các làng bản, tìm hiểu phong tục tập quán, cuộc sống hoang dã, lễ hội, khám phá hệ sinh thái, núi non tại những vùng mang tính tự nhiên hoang dã, khi đó họ cần sự hỗ trợ giúp đỡ của người dân bản địa như dẫn đường, cung cấp đồ ăn thức uống… Đây là tiền đề cho phát triển du lịch cộng đồng.

          Nhà nghiên cứu Tosun (1999) đã phân loại ra 3 hình thức tham gia của cộng đồng vào hoạt động du lịch đó là: tự phát, bị bắt buộc và được thuyết phục. Ở Sa Pa hiện nay, cộng đồng tham gia theo hình thức “được thuyết phục” là phổ biến, trong đó, chỉ một số nhóm cộng đồng tham gia thụ động do bị lôi cuốn mà không có nhận thức rõ ràng về khái niệm du lịch, còn hầu hết cộng đồng dân tộc thiếu số được tư vấn, tuyên truyền về lợi ích của du lịch mang lại như tạo công ăn việc làm, tăng thu nhập cải thiện đời sống.

          Tại Sa Pa, các chuyên gia tư vấn của các tổ chức trong và ngoài nước đã giúp chính quyền huyện và một số xã thành lập và vận hành mô hình “Ban Quản lý du lịch cộng đồng” (BQL) ở cấp xã. Nói đến mô hình BQL, đây là tổ chức đại diện cho chính quyền cấp xã làm nhiệm vụ quản lý hoạt động du lịch tại các thôn bản. Các thành viên trong BQL phần lớn là các cán bộ xã làm việc theo chế độ kiêm nhiệm, chưa có cán bộ chuyên trách về du lịch ở cấp xã.  

Mức độ tham gia của cộng đồng dân tộc thiểu số tại Sa Pa còn thể hiện ở các hoạt động liên quan đến khách du lịch mà dân bản thực hiện. Sự phát triển mạnh mẽ của du lịch đã kéo theo vô số nhu cầu cần được đáp ứng của khách du lịch, làm xuất hiện hàng loạt các nghề mới như cho thuê nghỉ trọ, hướng dẫn, biểu diễn văn nghệ, bán hàng lưu niệm (thổ cẩm, đồ trang sức), hướng dẫn, chở xe ôm, dẫn khách leo núi, khuân vác… Cùng với tốc độ phát triển của du lịch tại Sa Pa, ngày càng thu hút nhiều người dân tộc thiểu số làm du lịch và thu nhập của họ được cải thiện. Ví dụ như: làng Cát Cát có 360 người thì có tới 112 người tham gia hoạt động du lịch (chiếm tỷ lệ 31,2% dân số). Làng Lý Lao Chải có 516 người thì có 102 người của 22 hộ gia đình (trên tổng số 28 hộ) tham gia vào các hoạt động du lịch.

          Thứ nhất là hoạt động cho thuê nghỉ trọ (homestay). Tổng số các hộ đăng ký cho thuê nghỉ trọ là 84 hộ trên tổng số 5 xã, bao gồm: xã Tả Van là 40 hộ, xã Bản Hồ là 31 hộ, xã Thanh Phú có 6 hộ, xã Tả Phìn có 4 hộ và thôn Sín Chải xã San Sả Hồ có 3 hộ. Điều kiện nhà nghỉ ở thôn bản rất đơn giản, trước kia thường có khoảng 8 - 12 chiếc giường hoặc chiếu trải trên sàn nhà. Hiện nay, chủ nhà dành riêng cho khách một phòng có giường nhỏ và một chiếc ti vi. Thông thường, hướng dẫn và những người mang vác đồ sẽ lo thực phẩm và cùng chủ nhà nấu ăn cho khách. Chủ nhà có thể cung cấp thêm rau xanh, gia cầm hay rượu dân tộc (có thể tính tiền hoặc không). Trong số nhà nghỉ của các dân tộc thiểu số, nhà của dân tộc Tày ở hai xã Bản Hồ và Tả Van được đánh giá là sạch sẽ và tiện nghi nhất. Trước kia, các hộ kinh doanh lưu trú homestay chỉ cung cấp dịch vụ lưu trú đơn thuần. Hiện nay, tình hình có dấu hiệu cải thiện hơn, một số gia đình mở mang công việc kinh doanh bằng việc cung cấp thêm các dịch vụ bổ sung như: bán đồ lưu niệm, bán đồ uống (bia, nước ngọt), bán hàng ăn, bánh kẹo, thuốc bắc... Đặc biệt, dân tộc Dao Đỏ có dịch vụ tắm thuốc bắc rất được du khách ưa thích.

          Nhóm công việc thứ hai mà cộng đồng dân tộc thiểu số tham gia liên quan đến khách du lịch phải kể đến đó là nghề thêu dệt thổ cẩm. Theo điều tra của Tổ chức SNV, có tổng số khoảng 930 phụ nữ nhận thêu thổ cẩm cho các doanh nghiệp và cửa hàng đại lý ở thị trấn. Những cửa hàng này tự thiết kế và cắt may các sản phẩm, sau đó giao mẫu thêu và các nguyên liệu cần thiết như vải thêu, chỉ thêu cho các nhóm phụ nữ ở các thôn bản. Mỗi thôn bản cử ra một người làm đại diện nhóm có trách nhiệm nhận đơn đặt hàng và giao hàng đảm bảo chất lượng và thời hạn (theo từng tuần).

          Hướng dẫn viên du lịch cũng được nhiều người lựa chọn, đặc biệt là người H’Mông (họ học tiếng Anh rất nhanh). Những công ty lữ hành địa phương thích thuê hướng dẫn người dân tộc thiểu số bởi vì khách du lịch quốc tế họ thấy giao tiếp với người thiểu số địa phương thú vị hơn.  Hiện nay Sa Pa có 56 hướng dẫn viên là người dân tộc thiếu số với thu nhập trung bình khoảng hơn 2 triệu/tháng. Thêm vào đó, họ có thể nhận được tiền thưởng của khách du lịch. Theo một số công ty lữ hành, tiền thưởng mà hướng dẫn viên người H’Mông nhận được còn cao hơn mức lương tháng của họ. Phần lớn hướng dẫn viên người H’Mông đến từ bản Cát Cát, Sín Chải, Ý Linh Hồ, Lao Chải và Tả Van.

          Bên cạnh nghề hướng dẫn viên, có một công việc đòi hỏi sức thanh niên (thường là thanh niên nam giới) khỏe mạnh và thông thạo địa hình đó là mang vác đồ đạc và dẫn đường leo núi. Công việc này khởi nguồn từ năm 1998 khi công ty lữ hành Sapa Topas Adventure thuê người H’Mông mang vác đồ cho khách trong những tuyến trekking dài và khó khăn như leo núi Fansipan và đi Seo Mi Tí - Tả Trung Hồ. Những người làm nghề khuôn vác đồ sau đó thường tổ chức thành một nhóm, cử người đứng đầu nhóm và phân công nhau khi được gọi. Nhiệm vụ chính của họ là mang vác hành lý, thức ăn, dụng cụ nấu nướng và thiết bị để ngủ cho khách du lịch. Hiện nay có một nhóm khoảng 30-40 người, được tập huấn về kỹ năng sơ cứu và trang bị kiến thức bảo vệ môi trường. Trung bình họ kiếm được 100.000 - 150.000 đồng/ngày.

          Ngoài ra, người dân tộc thiểu số còn tham gia vào các công việc khác như biểu diễn văn hóa văn nghệ. Hầu hết các thôn bản đã thành lập đội văn nghệ, ví dụ như thôn Cát Cát thành lập đội văn nghệ với 16 thành viên, thôn Bản Dền thành lập 3 đội văn nghệ với 44 thành viên. Các đội văn nghệ chủ yếu là phục vụ khách đến tham quan tại làng bản.

Sa Pa là một huyện giàu tiềm năng du lịch tự nhiên và du lịch nhân văn, với địa hình và khí hậu đặc trưng rất thuận lợi cho phát triển du lịch. Đặc biệt, Sa Pa còn là nơi tập trung của nhiều nhóm dân tộc thiểu số khác nhau tạo nên bức tranh vô cùng phong phú đầy màu sắc về một nền văn hoá đậm đà bản sắc dân tộc. Chính vì vậy phát triển du lịch gắn với cộng đồng dân tộc thiểu số tại Sa pa sẽ góp phần làm cho mối quan hệ giữa du lịch và người dân địa phương them mật thiết.

Tác giả bài viết: Nguyễn Thị Sao

Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá

Click để đánh giá bài viết
Nghiên cứu trao đổi
Thống kê truy cập
  • Đang truy cập25
  • Hôm nay924
  • Tháng hiện tại17,541
  • Tổng lượt truy cập582,361
Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây